Bir türküyü piyanoda çalmayı deneyen kursiyer çoğu zaman şunu söyler: notalar doğru ama bir şey eksik.
Eksik olan şey, piyanonun üretemediği seslerdir.
Oktavın Bölünmesi
Batı düzeninde bir oktav on iki eşit yarım sese bölünür. Piyanonun tuşları bu bölünmeyi gösterir ve arada başka ses yoktur.
Anadolu ezgilerinin kullandığı bazı sesler ise bu yarım seslerin arasına düşer. Bağlamada bir oktav içinde on yediden fazla perde bulunmasının nedeni budur.
Bu ara seslere koma denir. Ezgiyi ezgi yapan karakterin büyük bölümü onlarda taşınır.
Kulakla Bulunur
Koma sesler ölçüyle değil kulakla öğrenilir. Perdenin yeri yazıyla verilebilir ama doğru tınladığı nokta dinlemeyle bulunur.
Bu yüzden koma çalışması her zaman bir ezginin içinde yapılır. Tek başına çalınan bir koma sesi kursiyere bir şey söylemez; aynı ses bir türkünün içinde duyulduğunda yerine oturur.
Perdenin Oynaması
Bağlamanın perdeleri misina ile bağlıdır ve kaydırılabilir. Bu, komanın yerinin sabit olmadığı anlamına gelir.
Aynı perde bir yörenin dağarında biraz aşağıda, başka bir yörede biraz yukarıda kullanılabilir. Çalgının bu esnekliği bir kusur değil, farklı geleneklere uyum sağlama biçimidir.
Entonasyon
Koma seslerde en sık görülen hata basınçtan gelir. Gereğinden sert basılan tel perdenin üzerine çıkar ve zaten dar olan aralık kaybolur.
Bu bölgede parmak basıncı bilinçli olarak hafifletilir ve ses uzun tutularak denetlenir.
Derslerimizde koma çalışmasını yöre dağarının içinde yürütür, ayrı bir alıştırmaya dönüştürmeyiz.